Bí ẩn Về Tháp Bà Ponagar

Nha Trang (Khánh Hòa)- một thành phố của những vẻ đẹp làm thu hút khách du lịch. Từ vẻ đẹp mênh mông của biển cả cho đến nét đẹp bình dị của con người nơi đây, và hơn hết là một bề dày lịch sử một phần được thể hiện qua những công trình kiến trúc còn tồn tại đến ngày hôm nay. Trong số đó, Tháp bà Ponagar là một dấu tích còn lại của nền văn minh cổ xưa.

Theo một số sách ghi chép tháp được vua Chămpa xây dựng vào những năm 813-817 khi đạo Hindu ở Chămpa hưng thịnh, đến nay do sự bào mòn của thời gian tháp đã bị hư hại khá nhiều.

Bí ẩn điêu khắc Chăm Pa-Ngôi đền thờ Mẹ xứ sở

Ở đây, nổi bật nhất là Tháp Bà Ponagar với 4 tầng, tượng trưng cho sắc đẹp, nghệ thuật và sự sáng tạo, bên trong có tượng nữ thần cao 2,6m, tạc bằng đá hoa cương màu đen, ngồi trên bệ đá uy nghiêm hình đài sen, lưng tựa phiến đá lớn hình lá bồ đề. Đây là một kiệt tác về điêu khắc Chăm Pa, là sự kết hợp hài hoà giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. Các tháp khác thờ thần Shiva, thần Sanhaka và thần Ganeca.

Ông Nguyễn Viết Trung- nhà nghiên cứu văn hóa Chăm cho biết: “Tháp Bà Ponagar là công trình tiêu biểu cho nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc dân tộc Chăm trên đất Việt. Các tháp ở đây đều được xây bằng gạch, trang trí nghệ thuật bằng chất liệu đá – gốm.

Đặc biệt nhất là những viên gạch xây chồng khít lên nhau mà không cần bất kỳ một loại chất kết dính nào, đây là bí ẩn mà cho đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa khám phá ra. Hàng năm, lễ hội vía Bà diễn ra rất trọng thể với nhiều nghi thức, trình diễn nghệ thuật để tỏ lòng biết ơn công đức của bà Mẹ xứ sở”.

Tháp bà Ponagar Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Tháp bà nhìn từ trên tàu – Ảnh: Pinnee

Men theo con đường mòn dưới chân đồi nhỏ cao khoảng 50 mét so với mực nước biển cách trung tâm thành phố 2 Km về hướng Bắc, len lỏi bám vào những hòn đá làm điểm tựa leo lên đỉnh đồi, đâp vào mắt du khách là khoảng đất trống rộng bao la bằng phẳng là nơi tọa lạc của quần thể di tích cổ tháp bà gồm những trụ tháp gạch nung cao hơn 5 mét, và 4 tòa tháp lớn.

Tên gọi Tháp Bà Ponagar là tên gọi tháp lớn nhất cao khoảng 23 mét nhưng thường được dùng để gọi chung cả công trình kiến trúc cổ này.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Quần thể di tích cổ tháp bà Ponagar Chămpa. – Ảnh:117 Imagery

Quần thể di tích tháp bà cấu trúc gồm 3 phần hợp thành, phần thấp nhất là ngôi tháp cổng nằm ngang với mặt đất có các bậc thang bằng đá hoa cương dẫn lên tầng thứ hai, do thời gian rêu phong và con người tàn phá theo năm tháng nên tầng tháp này hiện nay chỉ còn phế tích.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

 Bậc thang bằng đá bước vào tháp – Ảnh:TTVo

Bước lên trụ đá là tầng giữa, nơi đây hiện chỉ còn hai dãy trụ đá chính bằng gạch nung hình bát giác, mỗi bên 5 trụ có đường kính hơn 1 mét và cao hơn 5 mét. Ở hai bên các dãy trụ lớn có 12 trụ nhỏ và thấp hơn, tất cả lại nằm trên một nền bằng gạch cao hơn 1 mét. Theo kiến trúc xây dựng với các trụ đá cao to thì trước kia đây vốn là một tòa nhà rộng lớn có mái ngói là nơi trung tâm tín ngưỡng để tổ chức lễ hội dâng cúng thần linh của người Chăm. Nối tiếp là các bậc thang lên tầng trên cùng của các tháp.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Những trụ đá bằng gạch nung đứng sừng sững trải qua bao thăng trầm của thời gian – Ảnh: Striderv

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

 Những trụ đá gạch nung hình bát giác mang đậm văn hóa kiến trúc cổ – Ảnh: Stridedv

Lên tầng cuối cùng có hai dãy tháp được bao quanh bởi bốn bức tường đá ở các phía Đông Tây Nam Bắc nhưng hiện nay chỉ còn lưu lại 2 bức tường phía Tây và Nam mà thôi. Dãy tháp phía trước có 3 ngôi, và dãy phía sau vốn có dấu vết của 3 ngôi tháp khác. Cả 4 tháp còn lại được xây dựng theo kiến trúc tháp của người Chăm, gạch là loại được nung cứng có màu vàng được xây rất khít mạch, không nhìn thấy chất kết dính.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Tháp Ponagar là tháp lớn nhất cao 23 mét – Ảnh: Redstone Hill

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

 Du khách tham quan tháp cổ Panagar – Ảnh: Dntrung_66

Hai ngôi tháp lớn, một cao 18 mét, một cao gần 23 mét cũng chính là tháp Ponagar thờ nữ thần Ponagar (tiếng Chăm có nghĩa là Mẹ Xứ Sở), tất cả đều được xây bằng gạch nung. Tháp lớn có  4 tầng, mỗi tầng đều có họa tiết hình cánh cổng, tượng thần linh và hình thú bằng đá; 4 tháp nhỏ được bố trí đều đặn ở 4 góc, tạo những đường nét hết sức độc đáo.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Tháp lớn thờ nữ thần Ponagar của người Chăm – Ảnh: Hunger Artist

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Huyền bí tượng thần linh và linh thú trên 4 tầng tháp – Ảnh: Striderv

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Điêu khắc trạm nổi đã đạt đến đỉnh cao trong kiến trúc của Champa cổ – Ảnh: NickHapper

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

 Hình nữ thần Durga đang múa giữa hai nhạc công ở tháp chính – Ảnh: Stridedv

Trải qua bao thăm trầm cùng thời gian và nhiều thế hệ con người, sự tàn phá của nắng gió và chiến tranh làm những ngôi tháp cổ thêm rêu phong kỳ bí vẫn là dấu ấn sâu sắc cho sự tồn tại của một nền văn minh cổ trên dãy đất miền Trung tổ quốc.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Tháp Bà vẫn uy nghiêm trầm mặc – Ảnh: Luong Dac Tho

Có lẽ tất cả mọi du khách đến đây đều có chung một thắc mắc là ở thời đại cổ xưa từ thế kỉ 8 – 13 làm cách nào mà người Chăm đưa những viên gạch nung kích cỡ to như thế chồng khít rịt lên nhau, làm thế nào để kết dính các viên gạch nung lại với nhau mà độ bền chắc của chúng đến ngày nay vẫn là một đề tài nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Đó cũng chính là nét độc đáo bí ẩn hấp dẫn những du khách yêu thích sự tò mò, khám phá những di tích khảo cổ.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

 Nơi đây từng là biểu tượng hưng thịnh của một vương triều cổ đại – Ảnh: Tonyphamtran

Mặc dù thời gian đã làm toàn bộ khu di tích trở nên cũ kĩ rêu phong nhưng vẫn thể hiện là một công trình nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc độc đáo của người Chăm cổ. Những trụ đá cao to, tòa tháp rêu phong cổ kính với những tượng đá bạc màu theo năm tháng sẽ mãi tồn tại như một lời nhắn nhủ rằng dù ở thời đại nào, tín ngưỡng tâm linh cũng là một phần không thể thiếu trong cuộc sống con người.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Tượng đá một vị thần được chạm trổ nên tháp như có vẻ ưu tư sầu mặc – Ảnh: Joegwol

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Khung cảnh thiên nhiên yên bình, thanh tĩnh xung quanh tháp – Ảnh: SilverFox

Tháp Bà mang đậm văn hóa tín ngưỡng tâm linh của người Chăm cổ, tường truyền nơi đây thưởng tổ chức các buổi lễ cúng dâng hương do vua Chămpa đứng đầu nhằm thể hiện lòng biết ơn với Bà Mẹ Xứ Sở  đã mang đến mùa màng tươi tốt, dạy cho dân Chăm biết trồng lúa, cày cấy, dệt vải giúp đời sống của người dân sung túc no đủ.

Hàng năm vào ngày 21 đến ngày 23 tháng ba âm lịch diễn ra lễ hội vía Bà thể hiện nét văn hóa tôn giáo tín ngưỡng của người Chăm cùng với nhiều hoạt động vui chơi phong phú khác như múa Apsara, dâng hương lên tháp Bà, hát bội, xin xăm trong tháp Bà,…

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Thiếu nữ Chăm xinh xắn trong vũ điệu Aspara – Ảnh: SiverFox

Người Việt còn gọi thần Ponagar là Thiên Y Thánh Mẫu Ana hay Bà Đen là vị nữ thần được tạo nên bởi áng mây trời và bọt biển, người tạo dựng ra Trái Đất, sản sinh gỗ quí, cây cối và lúa gạo.

Tháp bà Ponagar - Những bí ẩn về dấu tích một nền văn minh cổ

Đoàn người hành hương dâng lễ lên thánh mẫu – Ảnh: du khách

Du khách đến Nha Trang ngay mùa lễ hội sẽ cảm nhận không khí từng bừng xôm tụ của người dân nơi đây thật thú vị, hiểu được nét văn hóa đặc sắc của người dân tộc Chăm, có dịp khám phá những bí ẩn nơi tháp Bà Ponagar từng là biểu tượng của một vương quốc cổ.

Bí ẩn hòn đá hình lưỡi bên trong Tháp Bà ở Nha Trang

Theo ban quản lý Tháp Bà Ponagar, hòn đá hình lưỡi ở đây nhô cao dần trong nhiều năm và được lập ban thờ, nhiều người dân tới đây cầu khấn.

Nằm trong quần thể di tích Tháp Bà Ponagar, Nha Trang, ngay bên hông của tòa tháp chính là một ban thờ nhỏ, nơi có một hòn đá hình cái lưỡi. Một người trong ban quản lý di tích cho biết, cách đây mấy chục năm, hòn đá nhô lên rất thấp. Theo thời gian hòn đá dần nhô lên, và đến bây giờ cao so với mặt đất gần một mét. Một ban thờ đã được lập ra để thờ hòn đá này và mọi người quen gọi là ban thờ thần lưỡi. Hiện ban thờ luôn được giữ gìn sạch sẽ và hương khói hàng ngày. Rất nhiều người dân đến đây thắp hương dâng hoa quả cầu khấn.

bi-n-hon-da-hinh-luoi-ben-trong-thap-ba-o-nha-trangHòn đá hình lưỡi nhô lên ngày càng cao. Ảnh: Lê Bích.

Tục thờ đá khá phổ biến ở trong dân gian Việt Nam. Đá là đặc trưng cơ bản của núi (núi đá). Núi là chốn linh thiêng, nơi thông linh giữa trời và đất. Có giả thuyết cho rằng, đá có thể là phương tiện để truyền đạt mong muốn của con người với các thế lực siêu nhiên khác. Con người đã biết dùng đá vào các hoạt động tín ngưỡng như cầu mùa, mưa thuận gió hoà, cây cối tốt tươi và gia đình sung túc…

Rực rỡ một nền văn hóa

Tháp Bà Ponagar là một điểm đến thu hút du khách nhiều nhất trong các tour du lịch đến Nha Trang không chỉ trong dịp ngày lễ vía Bà (từ 20 đến 23.3 âm lịch) mà hầu như quanh năm, đón hàng vạn du khách tới hành hương.

Ngoài ra, ở đây còn có rất nhiều sản phẩm đồ lưu niệm độc đáo mà ai cũng muốn mang theo để làm quà như gốm Chăm, thổ cẩm Chăm, các nhạc cụ truyền thống của người Chăm… Đó là những dấu ấn của một nền văn hóa rực rỡ trong quá khứ vẫn còn lưu lại được đến ngày hôm nay.

Anh Đức Tuấn – một hướng dẫn viên du lịch cho biết: “Ðến thăm Tháp Bà Nha Trang, ngoài việc tìm hiểu về lịch sử, kiến trúc, tâm linh, du khách còn có dịp thưởng thức những vũ điệu Chăm Pa do đội múa dân tộc Chăm biểu diễn. Những vũ điệu Chăm Pa làm đắm say du khách, tạo cho họ ấn tượng đẹp khi đến với nơi tôn kính này.

Từ giữa thế kỷ XVII đến nay, nghi lễ thờ cúng Mẹ xứ sở được người dân nơi đây tổ chức chu đáo tại Tháp Bà Ponagar. Lễ hội Tháp Bà Ponagar đã được Bộ VHTTDL công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể của quốc gia.

Tổng hợp

——– ——-

TIN MỚI NHA TRANG- KHÁNH HÒA:

Loading...